THE HINDU EDITORIAL-આર્ટેમિસ પ્રોગ્રામ

આર્ટેમિસ પ્રોગ્રામ

આર્ટેમિસ પ્રોગ્રામ શું છે?

આર્ટેમિસ પ્રોગ્રામ એ નાસા (NASA) ના નેતૃત્વ હેઠળનો એક આંતરરાષ્ટ્રીય માનવ અવકાશ ઉડાન કાર્યક્રમ છે. આ કાર્યક્રમ 1972 ના એપોલો 17 મિશન પછી પ્રથમ વખત મનુષ્યોને ચંદ્ર પર પરત મોકલવા માટે અને અંતે મંગળ પરના ભવિષ્યના મિશન માટે એક સીમાચિહ્ન તરીકે ત્યાં લાંબા ગાળાની હાજરી સ્થાપિત કરવા માટે તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે.

ગ્રીક પૌરાણિક કથાઓમાં આર્ટેમિસ એ ચંદ્રની દેવી નું નામ હતું - જે એપોલોની જોડિયા બહેન છે. નાસાના 1960 ના દાયકાના ચંદ્ર મિશનનું નામ એપોલો રાખવામાં આવ્યું હતું, જેના પરથી આ નામ લેવામાં આવ્યું છે.

આર્ટેમિસ પ્રોગ્રામના મુખ્ય ઘટકો:

1. સ્પેસ લોન્ચ સિસ્ટમ (SLS): આ નાસા દ્વારા અત્યાર સુધીનું સૌથી શક્તિશાળી રોકેટ છે, જે પૃથ્વીની ભ્રમણકક્ષાની બહાર ભારે પેલોડ લઈ જવા માટે બનાવવામાં આવ્યું છે. 
2.  ઓરિયન સ્પેસક્રાફ્ટ: આ એક કમાન્ડ કેપ્સ્યુલ છે જ્યાં અવકાશયાત્રીઓ તેમની મુસાફરી દરમિયાન રહે છે અને કાર્ય કરે છે. 
3.  હ્યુમન લેન્ડિંગ સિસ્ટમ (HLS): નાસાએ ચંદ્રની સપાટી પર ઉતરાણ કરવા માટેના લેન્ડર્સ બનાવવા માટે ખાનગી કંપનીઓ, ખાસ કરીને SpaceX (સુધારેલા સ્ટારશિપનો ઉપયોગ કરીને) અને Blue Origin સાથે કરાર કર્યા છે.

મિશન પ્રોફાઇલ અને પ્રક્રિયા :

આર્ટેમિસ-2 મિશનમાં 4 અવકાશયાત્રીઓની ટુકડીને 1972 પછી પ્રથમ વખત લો-અર્થ ઓર્બિટની બહાર મોકલવામાં આવશે. તેનો હેતુ સિસ્ટમની કાર્યક્ષમતા સાબિત કરવાનો અને ચીન સાથેની વધતી સ્પર્ધા વચ્ચે અમેરિકન અવકાશયાત્રીઓને ચંદ્ર પર ઉતારવાની યોજનાને વેગ આપવાનો છે. આ મિશનના મુખ્ય તબક્કાઓ નીચે મુજબ છે:

1. લિફ્ટઓફ (ઉડાન) 
2.  લો અર્થ ઓર્બિટ (પૃથ્વીની નીચલી કક્ષા) 
3.  પેરીજી રેઈઝ મેન્યુવર
4. એપોજી રેઈઝ બર્ન
5. પ્રોક્સિમિટી ઓપરેશન્સ 
6.  ટ્રાન્સલુનર ઈન્જેક્શન 
7.  આઉટબાઉન્ડ કોસ્ટિંગ ફેઝ
8.  લુનર ફ્લાયબાય (ચંદ્રની નજીકથી પસાર થવું) 
9.  પૃથ્વી પર પરત ફરવું
10. સર્વિસ મોડ્યુલ સેપરેશન (અલગ પડવું) 
11.  ક્રૂ મોડ્યુલ રીએન્ટ્રી (પુનઃપ્રવેશ) 
12.  સ્પ્લેશડાઉન (સમુદ્રમાં ઉતરાણ)

આર્ટેમિસ સમજૂતી :

આર્ટેમિસ પ્રોગ્રામ હેઠળના આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ આર્ટેમિસ સમજૂતી દ્વારા બંધાયેલા છે. આ નાસા અને યુ.એસ. સ્ટેટ ડિપાર્ટમેન્ટ દ્વારા શાંતિપૂર્ણ હેતુઓ માટે ચંદ્ર, મંગળ, ધૂમકેતુઓ અને એસ્ટરોઇડ્સના નાગરિક સંશોધન અને ઉપયોગમાં આંતરરાષ્ટ્રીય સહકાર માર્ગદર્શન આપવા માટે બનાવવામાં આવેલા વ્યવહારુ સિદ્ધાંતોનો સમૂહ છે. આ સમજૂતી 1967 ની આઉટર સ્પેસ ટ્રીટી ને મજબૂત બનાવે છે. તેનો ઉદ્દેશ્ય જવાબદાર વર્તણૂકની રાજકીય સમજ સ્થાપિત કરવાનો છે. 2020 માં 8 સ્થાપક રાષ્ટ્રો સાથે શરૂ થયેલી આ સમજૂતીમાં હવે 59 સહીકર્તા દેશો સામેલ છે, જે વિશ્વના લગભગ 30% દેશોનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

આર્ટેમિસ પ્રોગ્રામ હેઠળના મિશન્સ:

આર્ટેમિસ પ્રોગ્રામના ઉદ્દેશ્યો:

• પ્રથમ મહિલા અને પ્રથમ અશ્વેત વ્યક્તિને ચંદ્ર પર ઉતારવા: આ પ્રોગ્રામનો એક કેન્દ્રીય પ્રતીકાત્મક અને સર્વસમાવેશક ધ્યેય છે.

• લાંબા ગાળાની લુનર હાજરી સ્થાપિત કરવી: એપોલોની ટૂંકી મુલાકાતોથી વિપરીત, આર્ટેમિસનો હેતુ ચંદ્રની સપાટી પર બેઝ કેમ્પ અને ચંદ્રની ભ્રમણકક્ષામાં લુનર ગેટવે (નાનું સ્પેસ સ્ટેશન) બનાવવાનો છે.

• મંગળ માટેની તૈયારી: મંગળ પરના ભવિષ્યના મિશન માટે જરૂરી ટેકનોલોજી અને જીવનરક્ષક પ્રણાલીઓ માટે ચંદ્ર એક પરીક્ષણ ભૂમિ તરીકે કામ કરશે.

• ચંદ્ર સંસાધનોનો ઉપયોગ: મિશનને વધુ ટકાઉ બનાવવા માટે ચંદ્ર પરના સંસાધનો (જેમ કે દક્ષિણ ધ્રુવ પર બરફ) નો ઉપયોગ ઓક્સિજન, પીવાનું પાણી અને રોકેટ ઇંધણ માટે કરવો.

આર્ટેમિસ પ્રોગ્રામનું મહત્વ:

1.વૈજ્ઞાનિક અને સંસાધન શોધ:

• લુનર વોટર આઈસ: અગાઉના મિશન્સ વિષુવવૃત્તની નજીક ઉતર્યા હતા, પરંતુ આર્ટેમિસ ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવને લક્ષ્ય બનાવી રહ્યું છે જ્યાં વિશાળ માત્રામાં પાણીનો બરફ હોવાનું મનાય છે.

• પૃથ્વી-ચંદ્રના ઇતિહાસને સમજવો: ચંદ્ર પ્રારંભિક સૌરમંડળ માટે "ટાઇમ કેપ્સ્યુલ" જેવો છે. તેની ભૂસ્તરશાસ્ત્રના અભ્યાસથી પૃથ્વી અને ચંદ્રની રચના વિશે વધુ જાણી શકાશે.

• ખગોળશાસ્ત્ર: ચંદ્રની પાછળની બાજુ (Far side) રેડિયો-શાંત છે, જે પૃથ્વી પરથી અશક્ય હોય તે રીતે પ્રારંભિક બ્રહ્માંડને જોવા માટે ટેલિસ્કોપ તૈનાત કરવામાં મદદ કરશે.

2. આર્થિક અને તકનીકી મહત્વ:

• જાહેર-ખાનગી ભાગીદારી: નાસા ખાનગી કંપનીઓ પાસેથી સેવાઓ ખરીદીને નવા વ્યાપારી બજારને પ્રોત્સાહન આપી રહ્યું છે, જે ખર્ચ ઘટાડે છે.

• ઇન-સિટુ રિસોર્સ યુટિલાઇઝેશન (ISRU): જો આપણે ઇંધણ માટે ચંદ્રના બરફનું ખાણકામ કરી શકીએ, તો ચંદ્ર અવકાશમાં "ગેસ સ્ટેશન" બની જશે, જે મંગળ પર જવાના ખર્ચમાં ઘટાડો કરશે.

3. ભૂ-રાજકીય અને વ્યૂહાત્મક મહત્વ:

• નિયમોની સ્થાપના: આર્ટેમિસ સમજૂતી દ્વારા અમેરિકા અને તેના સાથી દેશો અવકાશ સંશોધન માટેના ધોરણો નક્કી કરી રહ્યા છે, જે અન્ય રાષ્ટ્રો (જેમ કે ચીન/રશિયા) ના વિઝનને ટક્કર આપે છે.

• સહયોગનું ક્ષેત્ર: 59 થી વધુ રાષ્ટ્રોના ગઠબંધન સાથે, તે અવકાશને સંઘર્ષને બદલે સહકારના ક્ષેત્રમાં ફેરવે છે.

4. મંગળ તરફનું "પગથિયું": ચંદ્ર પૃથ્વીથી માત્ર ૩ દિવસ દૂર છે, જ્યારે મંગળ ૬-૯ મહિના દૂર છે. આર્ટેમિસ આપણને મંગળ માટે જરૂરી રહેઠાણ, આરોગ્ય, ઉતરાણ અને રિફ્યુઅલિંગ જેવી બાબતોનું પરીક્ષણ કરવાની તક આપે છે.

પડકારો અને ટીકાઓ:

1.  સમયમર્યાદામાં વિલંબ: આ કાર્યક્રમ તેના મૂળ લક્ષ્યાંકો કરતા લગભગ 8 વર્ષ પાછળ છે. પ્રથમ ઉતરાણ 2024 થી ખસીને 2028 પર ગયું છે.
2.  અંદાજપત્રીય પડકારો: 2012 થી 2025 વચ્ચે નાસાએ આશરે 93અબજ ડોલર ખર્ચ્યા છે. ફક્ત હ્યુમન લેન્ડિંગ સિસ્ટમનો ખર્ચ 2030 સુધીમાં 18 અબજ ડોલરથી વધી શકે છે. 
3. ભૂ-રાજકીય સ્પર્ધા: આ સમજૂતીમાં ચીન અને રશિયા જેવા મોટા અવકાશ દેશોને બાકાત રાખવામાં આવ્યા હોવાની ટીકા થાય છે. 
4.  ખર્ચની તુલના: કેટલાક વિશ્લેષકો માને છે કે Starship એ SLS ના ખર્ચના અમુક અંશમાં લોન્ચ થઈ શકે છે, જેના કારણે નાસા પર દબાણ વધ્યું છે. 
5.  "માલિકી" નો વિવાદ:1967 ની સંધિ મુજબ કોઈ રાષ્ટ્ર ચંદ્ર પર સાર્વભૌમત્વનો દાવો કરી શકતું નથી. ટીકાકારો માને છે કે કાયમી બેઝ અને સંસાધન નિષ્કર્ષણ એ ગેરકાયદેસર "કબજો" ગણાઈ શકે છે.